Nawet 30.000 zł grzywny!

Podwyższenie grzywien za naruszenie prawa pracy (np. przepisów o czasie pracy, rozwiązywaniu umów, bhp) – to najbardziej odczuwalna zmiana dla pracodawców (przedsiębiorców). Górna granica grzywny wymierzanej przez sąd grodzki została bowiem zwiększona aż 6-krotnie, do kwoty 30.000 zł. Jeszcze bardziej podniesiono dolną granicę grzywny – z kwoty 20 zł aż do kwoty 1.000 zł. Warto zauważyć przy tym, że zamiast kierować sprawę do sądu grodzkiego, na ogół inspektorzy pracy poprzestają na wymierzeniu pracodawcy mandatu.

Mandat do 2.000 (5.000) zł

Kwoty mandatów także uległy zwiększeniu, tj. górna granica zamiast 1.000 zł od 1 lipca 2007 r. wynosi 2.000 zł. Ponadto, w sytuacji, jeśli w przeciągu 2 lat od dnia ukarania osoba karana popełniła już identyczne wykroczenie – mandat może osiągnąć poziom 5.000 zł.

Od 10.000 do 50.000 (200.000) zł za niewykonanie nakazu inspektora

Jeżeli pracodawca nie wykona nakazu inspektora pracy, odbywa się postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego na pracodawcę może być nałożona grzywna. Podstawowa stawka grzywny od 1 lipca 2007 r. wynosi 10.000 zł, a jeśli podmiot ukarany jest osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej – 50.000 zł. Grzywny nakładane wielokrotnie nie mogą łącznie przekroczyć odpowiednio: 50.000 zł i 200.000 zł.

Kontrola legalności zatrudnienia – bez policji pracy

Warunki pracy samozatrudnionych – do kontroli

W poprzednim stanie prawnym pracodawca podpisując umowę cywilnoprawną z osobą pracującą na własny rachunek (samozatrudnionym), w praktyce zwalniał się wobec tej osoby z obowiązków typowych dla pracodawcy (takich jak np. zapewnienie odpowiednich warunków bhp). Od 1 lipca 2007 r. sytuacja ta uległa zmianie. Inspektorzy PIP mogą bowiem kontrolować zapewnianie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy także osobom wykonującym na własny rachunek działalność gospodarczą w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę lub przedsiębiorcę, na rzecz którego taka praca jest świadczona. Nawet jeżeli przedsiębiorca nie zatrudnia na podstawie umowy o pracę ani jednej osoby – lecz podpisuje umowy wyłącznie z samozatrudnionymi – i tak może zostać skontrolowany przez PIP.

Nowe typy nakazów

W nowych przepisach rozszerzono katalog decyzji (nakazów) wydawanych przez organy PIP. Istotna jest zwłaszcza nowa możliwość wydania przez inspektora pracy nakazu ustalenia, w określonym terminie, okoliczności i przyczyn wypadku.

Inspektor sprawdzi tożsamość każdego

Od 1 lipca 2007 r. inspektor PIP może sprawdzić tożsamość (czyli w praktyce zażądać dokumentu tożsamości) od każdej osoby przebywającej na terenie przedsiębiorstwa – nawet jeśli nie wykonuje ona żadnej pracy. Tak więc sprawdzeniu może podlegać tożsamość np. klienta, który akurat znajduje się na miejscu.

Nowa instytucja „świadka incognito”

Od 1 lipca 2007 r. inspektor pracy może wydać postanowienie o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości przesłuchiwanego pracownika lub innej osoby wykonującej pracę na rzecz kontrolowanego podmiotu. Inspektor może wydać takie postanowienie, jeśli uzna, że udzielenie informacji przez przesłuchiwaną osobę mogłoby ją narazić na jakikolwiek uszczerbek lub zarzut.

W razie wydania takiego postanowienia dane osoby przesłuchiwanej pozostają wyłącznie do wiadomości inspektora pracy. Inspektor może wprawdzie udostępnić pracodawcy (przedsiębiorcy) protokół przesłuchania, ale wyłącznie w sposób uniemożliwiający ujawnienie danych osobowych przesłuchiwanej osoby. W praktyce oznacza to, że pracodawca otrzyma do wglądu protokół przesłuchania, na którym część informacji zostanie zamazana.

Ewentualnie można próbować bronić się przed taką formą składania zeznań przez zatrudnionych. W tym celu należy złożyć zażalenie do okręgowego inspektora pracy w terminie 3 dni od dnia doręczenia postanowienia o zachowaniu tożsamości przesłuchiwanego w tajemnicy. Szanse na uchylenie postanowienia są jednak nieduże (postępowanie odwoławcze toczy się bez udziału pracodawcy i objęte jest tajemnicą służbową). Gdyby mimo to udało się przekonać okręgowego inspektora pracy do uchylenia postanowienia inspektora pracy, protokół przesłuchania zostanie zniszczony i nie będzie wykorzystywany jako dowód.

Kontrole w miejscu przechowywania dokumentacji

W poprzednim stanie prawnym inspektorzy nie zawsze godzili się na przeprowadzenie kontroli w biurze rachunkowym – jeżeli właśnie tam pracodawca przechowuje dokumentację finansową i kadrową. Istniały bowiem wątpliwości, czy w świetle przepisów jest to dopuszczalne. W nowym stanie prawnym możliwe jest prowadzenie kontroli także w miejscu przechowywania dokumentów finansowych i kadrowych. Z tym, że decyzję co do miejsca kontroli, tak jak do tej pory, podejmie inspektor pracy. Inspektor nadal może żądać, aby konkretne dokumenty zostały dostarczone do siedziby pracodawcy lub też bezpośrednio do okręgu czy oddziału PIP.

Do 30.000 zł za zatrudnianie dzieci bez zezwolenia

Zatrudnianie dzieci jest w przepisach prawa pracy mocno limitowane. Generalnie – jest ono dopuszczalne w celach edukacyjnych (na zasadach określonych w rozporządzeniach wykonawczych do Kodeksu pracy) oraz na rzecz podmiotów wymienionych w art. 304⁵ § 1 Kodeksu pracy. Z tym, że podmioty, o których mowa w przywołanym przepisie Kodeksu pracy, powinny przed powierzeniem pracy dziecku uzyskać zgodę inspektora pracy. Od 1 lipca 2007 r. za dopuszczenie dziecka poniżej 16. roku życia do pracy bez uzyskania zgody inspektora pracy grozi grzywna w wysokości do 30.000 zł.

Nowe przestępstwo: niewypłacenie zasądzonego wynagrodzenia

Niewypłacanie pracownikom wynagrodzeń lub innych należnych świadczeń staje się od 1 lipca 2007 r. działaniem bardzo ryzykownym. Jeżeli bowiem pracownik wygra z pracodawcą przed sądem, a pracodawca mimo to nie zapłaci należnego wynagrodzenia – pracodawcy grozi grzywna, kara ograniczenia wolności, a nawet pozbawienia wolności do 3 lat. Wcześniej pracodawca niewykonujący orzeczeń sądowych ryzykował tylko egzekucją komorniczą oraz stosunkowo niewielką grzywną z tytułu popełnienia wykroczenia (maksymalnie do 5.000 zł).

Agencja pracy tymczasowej – nie przejmie już niektórych obowiązków bhp

W poprzednim stanie prawnym agencja pracy tymczasowej ustalała z pracodawcą użytkownikiem (korzystającym z pracowników tymczasowych), jakiego rodzaju obowiązki z zakresu bhp przejmuje na siebie agencja, a które pozostają w gestii pracodawcy użytkownika. Swoboda w tym zakresie została częściowo ograniczona od 1 lipca 2007 r. Do ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych został bowiem dodany katalog obowiązków z zakresu bhp, których agencja nie może przejąć na siebie. Pracodawca użytkownik musi m.in. prowadzić karty przydziału odzieży, obuwia roboczego oraz środków ochrony indywidualnej i przydzielać je pracownikom czy też prowadzić obowiązkowe szkolenia bhp dla pracowników. To samo dotyczy obowiązku zapewniania pracownikom posiłków profilaktycznych i napojów, ustalania okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, przeprowadzania oceny ryzyka zawodowego i informowania o tym ryzyku.

Podstawa prawna:

• art. 10 ust. 1 pkt 3 i 4, ust. 2 pkt 1, art. 11 pkt 3 i 6, art. 13, art. 23 ust. 1 pkt 9 oraz ust. 2–5, art. 26, art. 94, art. 95 pkt 7–10, art. 98 pkt 2, art. 101 pkt 2b, art. 102 pkt 1 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2007 r. nr 89, poz. 589).