Spółdzielnie mieszkaniowe prowadzą działalność gospodarczą. Jeśli zatrudniają co najmniej 100 pracowników (a od 24 marca 2008 r. – co najmniej 50), muszą przystąpić do procedury tworzenia rady pracowników. Pracodawcy, w tym spółdzielnie mieszkaniowe, którzy zawarli porozumienie w sprawie informowania pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji, przed wejściem w życie ustawy, nie muszą powoływać rady pracowników na zasadach określonych w ustawie.

1. Obowiązek tworzenia rady pracowników – od 25 maja 2006 r. do 23 marca 2008 r. tylko pracodawcy zatrudniający co najmniej 100 pracowników

Od 25 maja 2006 r. do 23 marca 2008 r. przepisy ustawy o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (tzw. ustawa o radach pracowników) stosowało się tylko do pracodawców wykonujących działalność gospodarczą i zatrudniających co najmniej 100 pracowników. Od 24 marca 2008 r. przepisy stosuje się do pracodawców (prowadzących działalność gospodarczą) i zatrudniających co najmniej 50 pracowników.

2. Rady pracowników tworzą pracodawcy prowadzący działalność gospodarczą, nie tylko zarobkową

Aby stosować ustawę o radach pracowników konieczne jest spełnienie kilku warunków:

• Dany podmiot musi być pracodawcą.

Pracodawcą, zgodnie z definicją z Kodeksu pracy, jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników.

• Pracodawca musi prowadzić działalność gospodarczą.

Ustawa o radach pracowników nie zawiera definicji działalności gospodarczej. Zgodnie z interpretacją Państwowej Inspekcji Pracy (stanowisko Departamentu Prawnego w Głównym Inspektoracie Pracy z 1 września 2006 r. GNP-152-4560-432/06/PE) należy odnieść się do dyrektywy 2002/14/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 marca 2002 r. Polska ustawa o radach pracowników wdraża bowiem postanowienia dyrektywy, które stanowią, że przedsiębiorstwem jest przedsiębiorstwo publiczne lub prywatne, prowadzące działalność gospodarczą, bez względu na to czy jego celem, jest osiąganie zysku czy nie. Następnie należy odnieść się do przepisów regulujących wykonywanie działalności gospodarczej w Polsce, czyli ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Zgodnie z tą ustawą działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Jednak definiując, który pracodawca wykonuje działalność gospodarczą, nie można posługiwać się wyłącznie definicją działalności gospodarczej z ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Konieczne jest na tę definicję działalności gospodarczej z ustawy nałożenie definicji przedsiębiorstwa z dyrektywy. A zatem, obowiązek powoływania rad pracowników dotyczy tylko pracodawców, zatrudniających co najmniej 100 pracowników (w okresie od 25 maja 2006 r. do 23 marca 2008 r.) lub co najmniej 50 pracowników (w okresie od 24 marca 2008 r.) i prowadzących działalność gospodarczą, bez względu na to czy jest ona nastawiona na zysk.

3. Spółdzielnia mieszkaniowa prowadzi działalność gospodarczą

Spółdzielnia, w tym mieszkaniowa prowadzi działalność gospodarczą. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy – Prawo spółdzielcze, spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą. Ponadto spółdzielnia podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego – rejestru przedsiębiorców. O tym, że spółdzielnia mieszkaniowa prowadzi działalność gospodarczą przemawiają też regulacje ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, np. pożytki i inne przychody z własnej działalności gospodarczej spółdzielnia może przeznaczyć w szczególności na pokrycie wydatków związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w zakresie obciążającym członków oraz na prowadzenie działalności społecznej, oświatowej i kulturalnej. A zatem, jeśli spółdzielnia mieszkaniowa zatrudniała co najmniej 100 pracowników to miała obowiązek stosować przepisy ustawy o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (tzw. ustawy o radach pracowników), która weszła w życie 25 maja 2006 r.

4. Przed wejściem w życie ustawy o radach pracowników można było zawrzeć porozumienie

Zanim ustawa o radach pracowników weszła w życie pracodawcom, których miało objąć działanie ustawy, została stworzona możliwość zwolnienia się ze stosowania przepisów o radach pracowników. Pracodawcy mieli możliwość zawarcia przed 25 maja 2006 r. porozumienia dotyczącego informowania pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji. Ustawa nie wskazuje z kim pracodawca powinien zawrzeć takie porozumienie, czy z pracownikami czy ze związkami zawodowymi. A zatem porozumienie mogło zostać zawarte również ze związkami zawodowymi. Konieczne jednak było, aby porozumienie zapewniało warunki informowania i przeprowadzania konsultacji co najmniej równe określonym w ustawie oraz, aby uwzględniało interes pracodawcy i pracowników. Porozumienie powinno zostać zgłoszone przez pracodawcę w terminie 30 dni od wejścia w życie ustawy do ministra właściwego do spraw pracy.

5. Zawarto porozumienie – nie powołuje się rady pracowników zgodnie z ustawą

Pracodawcy mieli możliwość zawarcia, tylko przed wejściem w życie ustawy o radach pracowników, tj. przed 25 maja 2006 r., porozumienia dotyczącego informowania pracowników i przeprowadzania z nimi konsultacji. Oznacza to, że obecnie nie jest już możliwe zawarcie takiego porozumienia. Pracodawcy, w tym spółdzielnie mieszkaniowe, którzy zawarli takie porozumienie nie muszą powoływać rady pracowników na zasadach określonych w ustawie. Obowiązuje ich w tym zakresie procedura informowania i konsultowania określona w zawartym porozumieniu. Dopiero, gdyby na skutek zgłoszenia zastrzeżeń i ich nie uzgodnienia, doszło do rozwiązania porozumienia, spółdzielnia musiałaby przystąpić do powoływania rady pracowników, zgodnie z ustawą o radach pracowników.

Podstawa prawna:

• art. 1 ust. 2, ust. 3, art. 24, art. 26 ust. 1, art. 28 ustawy z 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz.U. z 2006 r. nr 79, poz. 550),
• art. 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095, ze zm.),
• art. 2 lit. a dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/14/WE z 11 marca 2002 r. ustanawiającej ogólne ramowe warunki informowania i przeprowadzania konsultacji z pracownikami we Wspólnocie Europejskiej (Dz. Urz. WE L 80 z 23 marca 2002 r.),
• art. 1 § 1, art. 7, art. 67 ustawy z 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. nr 188, poz. 1848, ze zm.),
• art. 36 pkt 8 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186, ze zm.),
• art. 1 ust. 6, art. 5 ust. 2 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. nr 119, poz. 1116, ze zm.).