Za dodatkowe dni wolne trzeba zapłacić
Żaden przepis prawa pracy nie określa, w jaki sposób powinny być rozliczane dni wolne udzielane pracownikom z tytułu ogłoszonej żałoby narodowej. Dlatego też w tym przypadku powinny znaleźć zastosowanie powszechnie obowiązujące reguły planowania i rozliczania czasu pracy pracowników.
Pracodawcy, którzy zdecydowali się udzielić pracownikom dni wolnych, nie mogą z tego tytułu obniżyć należnego im wynagrodzenia za pracę. Decyzję o udzieleniu dni wolnych pracodawcy podejmowali bowiem indywidualnie. W takiej sytuacji powinni oni albo wypłacić pracownikom normalne wynagrodzenie za pracę za te dni, w których pracownicy zostali zwolnieni z obowiązku świadczenia pracy albo wypłacić pracownikom wynagrodzenie przestojowe. Pracownicy byli bowiem gotowi do wykonywania swojej pracy, a doznali przeszkód w jej wykonywaniu z przyczyn leżących po stronie pracodawcy (z uwagi na decyzję pracodawcy o udzieleniu dni wolnych).
W tym drugim przypadku pracownikom przysługiwać będzie wynagrodzenie wynikające z ich osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60% wynagrodzenia. W każdym przypadku wynagrodzenie to nie może być jednak niższe od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów.
Uwaga! Pracodawca nie może zmuszać pracowników do brania urlopu wypoczynkowego!
Przy okazji udzielania pracownikom dni wolnych z tytułu żałoby narodowej pojawiały się sygnały, że niektórzy pracodawcy nakazują pracownikom wypisywanie wniosków urlopowych na te dni. Należy jednak podkreślić, że taka praktyka jest niedopuszczalna. Jeśli pracodawca decyduje się na udzielenie pracownikom dodatkowych dni wolnych - nie może pomniejszać o nie wymiaru przysługującego pracownikom urlopu wypoczynkowego. Pracodawca nie może zmuszać pracowników do wykorzystywania urlopów wypoczynkowych w odgórnie narzuconym terminie (poza przypadkami udzielania urlopu wypoczynkowego pracownikowi będącemu w okresie wypowiedzenia).

Zamów 1. numer „Aktualności kadrowych” bezpłatnie. Wejdź na www.aktualnoscikadrowe.pl.

W wyjątkowych przypadkach pracowników można zobowiązać do odpracowania wolnego…
W niektórych przypadkach pracodawcy mogą podjąć decyzję o zmianie obowiązującego pracowników harmonogramu czasu pracy i polecić im odpracowanie udzielonych dni wolnych w innym terminie. Przepisy Kodeksu pracy nie zakazują takiej zmiany, nie określają również wprost w jakich przypadkach taka zmiana harmonogramu czasu pracy w trakcie okresu rozliczeniowego jest dopuszczalna. Co do zasady, ustalony już harmonogram czasu pracy nie powinien być zmieniany w trakcie trwania okresu rozliczeniowego. Zmiana taka może być dokonana tylko wyjątkowo.
Państwowa Inspekcja Pracy uważa, że zmiany harmonogramu czasu pracy w trakcie trwającego już okresu rozliczeniowego są dopuszczalne jedynie w wyjątkowych sytuacjach, określonych w zakładowych źródłach prawa pracy oraz w przepisach Kodeksu pracy.

Wyjątkowo harmonogram można zmieniać Harmonogram czasu pracy nie może być dowolnie zmieniany w czasie trwania okresu rozliczeniowego. Zmiany są dopuszczalne w wyjątkowych sytuacjach określonych w zakładowych źródłach prawa pracy oraz w przepisach Kodeksu pracy. Sytuacje, w których mogą być wprowadzone zmiany w harmonogramie to, np. długotrwała nieobecność pracownika spowodowana jego chorobą. Poza tym zmiana ustalonego harmonogramu czasu pracy następuje z mocy prawa w razie udzielania dni wolnych od pracy w zamian za nieplanowaną pracę w niedzielę, święto (art. 15111 Kodeksu pracy) lub w dniu wolnym z tytułu 5-dniowego tygodnia pracy (art. 1513 Kodeksu pracy). W przypadku, gdy z uwagi na niespodziewaną nieobecność pracownika pracodawca musi wyznaczyć pracownikowi pracę na innej zmianie lub inną godzinę rozpoczynania pracy, to należy taką sytuację traktować jako zmianę harmonogramu czasu pracy pracownika. (Odpowiedź Głównego Inspektora Pracy na pytania skierowane przez Zespół ds. Ochrony Pracy Forum Związków Zawodowych).

Jeżeli zatem w obowiązujących w zakładzie pracy aktach wewnątrzzakładowych istnieją zapisy umożliwiające pracodawcom zmianę harmonogramu czasu pracy, pracodawca może taką zmianę wprowadzić i zobowiązać pracowników do odpracowania udzielonych im dni wolnych.
Jeżeli jednak żadna z regulacji wewnątrzzakładowych nie dopuszcza zmiany harmonogramu z uwagi na taką szczególną okoliczność, pracodawca nie ma prawnej możliwości zmuszenia pracowników do odpracowania udzielonych im dni wolnych. 

…także nauczycieli akademickich
Czas pracy nauczyciela akademickiego jest określony zakresem jego obowiązków dydaktycznych, naukowych i organizacyjnych. Ponadto zasady ustalania zakresu obowiązków nauczycieli akademickich, rodzaje zajęć dydaktycznych objętych zakresem tych obowiązków, w tym wymiar zadań dydaktycznych dla poszczególnych stanowisk, oraz zasady obliczania godzin dydaktycznych określa senat, a szczegółowy zakres i wymiar obowiązków nauczyciela akademickiego ustala kierownik jednostki organizacyjnej określonej w statucie.
Zgodnie z powyższym, jeżeli określone w statucie zasady ustalania zakresu obowiązków nauczycieli akademickich dopuszczają udzielanie przez kierownika jednostki organizacyjnej dni wolnych z obowiązkiem ich odpracowania, kierownik jednostki organizacyjnej może zobowiązać nauczycieli do przyjścia do pracy w innym dniu. Jeżeli jednak w statucie uczelni brak jest zasad określających udzielanie nauczycielom dodatkowych dni wolnych, kierownik jednostki organizacyjnej, pomimo iż to on określa szczegółowy zakres i wymiar obowiązków, nie będzie mógł zobowiązać nauczyli do odpracowania takich dni wolnych.

Podobne aktualne tematy znajdziesz w miesięczniku „Aktualności kadrowe”. Możesz zamówić 1. numer bezpłatnie, a następnie zdecydować, czy rezygnujesz z dalszej (płatnej) prenumeraty, czy prenumerujesz dalej. Pierwszego numeru bezpłatnego nie trzeba odsyłać, nawet w przypadku rezygnacji z prenumeraty. Wejdź na www.aktualnoscikadrowe.pl.

Podstawa prawna:
» art. 81 § 1, art. 152, art. 163, art. 167¹ kp
» art. 130 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2005 r., nr 164, poz. 1365, ze zm.).