Nawet jeśli w Twojej firmie nie doszło jeszcze do zmian, których pracownicy obawiają się najbardziej: do zwolnień lub/i redukcji wynagrodzenia, to na pewno zmieniło się wiele w budżetach na szkolenia, na spotkania integracyjne, itp.

Według badania firmy HRM partners „Rynek w czasach turbulencji” przeprowadzonego w lutym 2009 r. większość firm zdecydowała się na mniejsze lub większe cięcia kosztów. I tak:

• 50% firm zdecydowało się zamrozić lub zredukować rozpoczęte procesy rekrutacyjne;
• 43% firm ograniczyło budżety szkoleniowe;
• 38% zmniejszyło wydatki na podróże i reprezentację firmy;
• 34% zrezygnowało z imprez integracyjnych dla pracowników;
• 32% firm (piąte miejsce na liście podejmowanych przez firmy działań) decyduje się na redukcję zatrudnienia pracowników o słabych wynikach;
• na znaczące zwolnienia na poziomie wyższym niż 5% zatrudnienia zdecydowało się 26% firm, natomiast 39% nie bierze w ogóle takiego rozwiązania pod uwagę.

Jak pracownicy reagują na zmiany?

Ile osób, ile sytuacji, tyle różnych sposobów patrzenia na zmiany. Warto więc zadać sobie pytania o to, jakie są najczęstsze sposoby reagowania na nie. Autor jednego z bestsellerów ostatnich czasów „Kto zabrał mój ser?”, Spencer Johnson, w swojej alegorycznej przypowieści umieścił swego rodzaju typologię postaw wobec zachodzących zmian. I można oczywiście zarzucać jej trywializm, ale jednocześnie nie odmówimy jej prostoty w ujmowaniu prawd życiowych.

CZTERY POSTAWY WOBEC ZMIAN

Bohaterowie „Kto zabrał mój ser” to dwie myszy: Nos i Pędziwiatr oraz dwaj miniaturowi ludzie: Zastałek i Bojek. Cały swój czas spędzają w Labiryncie poszukując Sera.

Nos starał się wywęszyć ser na odległość. Kiedy zabrakło Sera, kontynuował swoje poszukiwania i biegał z Pędziwiatrem po korytarzach Labiryntu, zaglądając do każdego napotykanego pomieszczenia.

Pędziwiatr, który poszukiwał sera razem z Nosem, starał się od razu sprawdzić, czy przewidywania towarzysza były słuszne. Kiedy zabrakło Sera, razem z nim rozpoczął nowe poszukiwania.

Zastałek najbardziej cenił sobie poczucie bezpieczeństwa, jakie dawał mu Ser. Kiedy więc Ser zniknął, zaczął zadawać sobie pytanie:„Dlaczego oni mi to zrobili?” Obwiniał Bojka o jego utratę, a gdy ten zaproponował wyprawę w poszukiwaniu Nowego Sera, odmówił: „Może powinniśmy po prostu siedzieć i czekać. Wcześniej czy później muszą nam oddać nasz Ser”. Generował coraz to nowe wątpliwości, by przekonać Bojka, że poszukiwanie Sera w Labiryncie nie ma sensu. Kiedy ten zdecydował się wyruszyć na poszukiwania, jego lęk przerodził się w złość i nie chciał słuchać przyjaciela. Kiedy Bojek przyniósł znalezione kawałki Nowego Sera, odparł, że nie będzie mu on smakował, bo nie jest tym, do którego przywykł: „Chcę mój własny Ser z powrotem i nie ruszę się stąd, dopóki go nie dostanę”.

Bojek dotkliwie odczuł nagły brak Sera, był zły i sfrustrowany. Ale z biegiem czasu zaczął wyobrażać sobie, jak myszy znajdują ser i myślał, że poszukiwanie Nowego Sera byłoby niezłą przygodą. Czekanie zaczęło go męczyć i zdecydował się na wyprawę. Rozpoczął poszukiwania i był szczęśliwy, że wreszcie pokonał swój lęk, który go paraliżował i przez tak długi czas powstrzymywał od zrobienia czegokolwiek. Uświadomił sobie również, że Ser nie zniknął tak nagle, stopniowo go ubywało i nie smakował jak wcześniej – mógł przewidzieć sytuację. Zdał sobie też sprawę, że kiedy zostawał w Magazynie z Zastałkiem, częściej zastanawiał się, co może się nie powieść, niż co może się udać. Kiedy pokonał lęk, uświadomił sobie, że zmiany zachodzą ciągle. Zmiana przekonań wyzwoliła nowe zachowania.

A Ty kim jesteś?

Warto sięgnąć do przypowieści Johnson’a by wśród jej bohaterów odnaleźć siebie i swoich współpracowników. Czy jesteśmy Nosem, który nieustannie zbiera informacje, analizuje je i stara się zawczasu przewidzieć kierunki zmian? A może jak Pędziwiatr nie marnujemy czasu na zbędne przemyślenia i od razu zabieramy się do działania? Czy też zazwyczaj rozpamiętujemy, jak wspaniale było zanim zmiana nastąpiła i łudzimy się, że wróci „stare” – jak Zastałek nie jesteśmy w stanie zaakceptować nowej sytuacji? Czy wreszcie jak Bojek uczymy się, jak pokonywać własne ograniczenia i obawy, by jak najlepiej przewidzieć, a potem przystosować się do zachodzących zmian? Jeśli udzielimy uczciwej odpowiedzi, to prawdopodobnie okaże się, że ścierają się w nas wszystkie cztery postawy – od konkretnej sytuacji zależy natomiast, która z nich będzie dominująca. Według psychologów przeciętna kobieta w mniejszym stopniu niż przeciętny mężczyzna nastawiona jest na poszukiwanie zmian. Ale zależy to od konkretnej osoby, od jej temperamentu.

Zmiana trwa

Możemy też spojrzeć na zmianę jako na proces, którego etapy mają swoją specyfikę. Na początku, w fazie ZAPRZECZANIA, odsuwamy od siebie myśli o zmianie, bowiem znacznie silniejsze jest przywiązanie do przeszłości. Kiedy już nie możemy dłużej się oszukiwać, odczuwamy lęk, złość, niepokój o przyszłość – jesteśmy w fazie OPORU. Dominuje przywiązanie do starych nawyków i poczucie zagrożenia. Po pewnym czasie dojrzewamy do zaakceptowania zmiany i zaczynamy zastanawiać się, w jaki sposób możemy wynieść korzyści dla siebie. Rozpoczyna się faza EKSPERYMENTOWANIA – niezwykle twórczy czas, kiedy podejmujemy wyzwanie, jakie zmiana niesie ze sobą, uczymy się nowych rzeczy, szukamy najlepszych rozwiązań (niekiedy metodą prób i błędów). Wzrasta nasze zainteresowanie i przechodzimy w fazę ZAANGAŻOWANIA. Osiągamy wtedy stan, w którym podejmujemy świadome decyzje i panujemy nad sytuacją. Mamy wrażenie, że zmiana jest już za nami. Ta konkretna na pewno, ale wciąż wiele kolejnych zmian przed nami…

Czy nie przypomina to drogi, którą przeszedł w swoich rozważaniach Bojek, bohater przypowieści Spencera Johnson’a?

Kiedy zrozumiemy, w jaki sposób przebiega zmiana i jakie postawy rodzi wśród ludzi ją doświadczających, łatwiej będzie nam zaplanować proces wdrażania zmian tak, by jak najskuteczniej przezwyciężyć rodzący się opór wobec nich.

Aneta Kopera
Menedżer Zespołu Zarządzania Talentami
HRM partners
Towers Perrin Alliance Partner